معرفی لاتک

لاتک (LaTeX) یک زبان markup حساب می‌شود و مثل HTML از قاعده و ساختار زبانی خاص خودش، مثل تمام زبان‌های صوری پیروی می‌کند.

لاتک در واقع ماکرو‌های آماده‌ای را برای TeX است که کار کردن با این زبان را راحت‌تر و سریع‌تر می‌کند. TeX اولین بار توسط «دانلد کنوث» یکی از دانشمندان مشهور علوم رایانه برای نوشتن متن‌های آکادمیک ساخته شد و بعد‌ها توسعه پیدا کرد. نسخه‌های انتشار این زبان به دلیل علاقه کنوث که رشته اصلی‌اش هم ریاضی است، بر پایه عدد پی (14/3) مشخص می‌شود.

نقاط قوت و ضعف

حتما باید با دستورات و ماکروهای TeX آشنا باشید. (بر خلاف واژه‌پرداز‌های نرم‌افزاری که نیاز به یادگیری خاصی ندارد؛ شما یک سند جدید می‌سازید و شروع به تایپ متن می‌کنید). رسیدن به ظاهری دلخواه برای کسی که تازه با این سیستم شروع به نوشتن متن کرده در ابتدا دشوار است (مانند کسی که تازه HTML یاد گرفته و می‌خواهد یک صفحه طراحی کند).

طراحی و ساخت نوشتار به صورت WYSIWYG یا (What you see is probably,what you get) نیست. WYSIWYG یعنی چیزی که می‌بینید تقریبا چیزی است که دریافت می‌کنید. مثل متنی که در واژه‌پرداز و صنعت چاپ هست. یعنی اگر شما متنی را که در واژه‌پرداز نوشته‌اید اگر در نهایت پرینت کنید تقریبا همان چیزی است که داخل برنامه دارید. البته داخل بعضی از ویرایشگرهای لاتک، امکان مشاهده بلادرنگ خروجی متن وجود دارد.

نقاط قوت

برخلاف سایر قالب‌های واژه‌پرداز که تنها با نرم‌افزار مخصوص خود قابل ویرایش‌اند، TeX را با هر ویرایشگری می‌توان ویرایش کرد. به دلیل سادگی ابزار ویرایش تمرکز شخص بر روی محتوا متمرکز می‌شود.

همچنین اعمال تغییر در اندازه‌ها و قالب‌بندی صفحه بسیار آسان است. (به راحتی می‌توان اندازه متن و هر چیز دیگری را تغییر داد و نیازی به جستجوی تک‌تک کلمات، شکل‌ها و … نیست. تمام تغییرات خودکار قابل تغییر است.) علاوه بر این، ساختار نوشته و قالب‌بندی به‌راحتی قابل انتقال است. سازگاری و تناسب اجزای نوشته، اندازه تصویر و برچسب آن، زیبایی کلمات (که شامل زبان فارسی نمی‌شود) از دیگر نقاط قوت لاتک است.

هر نوع عبارت ریاضی حتی اگر تا به امروز نوشته نشده باشد، قابل پیاده‌سازی و استفاده است. مانند رشته‌های فیزیک، ریاضی و رایانه که به اجبار‌، نیاز به تعریف علامت‌های خاص در درس‌های مختلف مثل نظریه زبان یا طراحی الگوریتم دارند. اگر یک صفحه جواب‌های نظریه زبان را در واژه‌پرداز تایپ کنید، می‌بینید که چیزی حدود ۱ ساعت وقت از شما می‌گیرد. تازه اگر خوش‌شانس باشید تا ساختار متن به‌هم نریزد.

استفاده از برنامه‌نویسی برای کشیدن اشکال هندسی، جدول و نتایج محاسباتی که به صورت گرافیکی باید نمایش داده شود با استفاده از توابع به راحتی قابل انجام است.

مدیریت ارجاع، فهرست، شماره‌گذاری‌ها، فهرست منابع و ارجاع به متن بسیار ساده است. اگر بعد از نوشتن، مجبور شویم متن را با استانداردهای مجلات دیگر نیز آماده و برای آن‌ها ارسال کنیم، کار بسیار ساده و کم هزینه‌ای خواهد بود. قابلیت استفاده از دستورهایی برای ساخت شکل‌های برداری یا کشیدن شکل از روی فرمول هم فراهم شده است.

ما مجبور به رعایت استاندارد زبان هستیم که یک متن و ساختار منظم را برای ما تولید کند. در نهایت ما نوشتار مستقل از قالب‌بندی را خواهیم داشت که می‌توانیم آن را در انواع سیستم‌عامل‌ها از ویندوز تا لینوکس و مک بنویسم و ویراست کنیم.

ویژگی‌های LaTeX این امکان را به ما می‌دهد که از متن‌های کوچک مثل اعلامیه، گزارش درسی تا متن‌های تخصصی مجلات معتبری مثل IEEE ،ISI و کنفرانس‌های داخلی را با آن بنویسیم. معمولا کسانی که با LaTeX کار می‌کنند به این دلیل سختی یادگیری زبان و… را تحمل می‌کنند که نوشتن مقاله، کتاب، تز و متن‌های طولانی با آن آسان‌تر است.

توزیع‌های LaTeX

• TeX Live مستقل از بستر
• (Linux, mac OSX , Windows)
• MikTeX ویندوز
• MacTeX فقط مک

لاتک دارای توزیع‌های مختلف در سیستم‌‌های عامل گوناگون است. بعضی از توزیع‌ها کامل و جامع هستند مثل تک‌لایو و بسته‌های فارسی، ویرایش‌گر و… را برای کاربر فراهم می‌کنند. از سویی این کامل بودن، حجم تک‌لایو را به حدود دو گیگ رسانده که شاید برای همه کاربرد نداشته باشه.

ویرایشگرها

مستقل از بستر

• Tex Works
• Tex Maker
• Persian Maker
• Lyx

ویندوز

• WinEdt

لینوکس

• Kile
• LaTexila
• Gummi
• TeXlipse

لاتک دارای ویراشگرهای زیادی است که بعضی مستقل از بستر و بعضی دیگر مخصوص یک سیستم‌عامل خاص هستند. با این‌که ویرایش لاتک را می توان با یک ویرایشگر متن ساده هم انجام داد، اما برای کار با توابع و دستورات بهتر است از ویرایشگرهای مخصوص لاتک استفاده شود. این ویرایشگرها به صورت گرافیکی یک جعبه ابزار در اختیار کاربر قرار می‌دهند که طرز نوشتن علائم ریاضی یا تغییر قلم را به‌سادگی در اختیار کاربر می‌گذارند. در واقع ویرایشگرهای خوب می‌توانند کار با لاتک را ساده‌تر و سریع‌تر کنند.

خروجی فایل LaTeX چیست؟

وقتی متن رو با ماکروها و دستورات خاص زبان می‌نویسیم باید متن را کامپایل کنیم تا خروجی مورد نظر را با بهینه‌سازی‌هایی که به انجام می‌رساند تولید کند. ما وقتی دستورات را می‌نویسیم،لات یا دستورات را به صورت بلادرنگ و WYSIWYG می‌بینیم یا در نهایت کامپایل می‌کنیم و خروجی را می‌بینیم.

خروجی فایل‌های کامپایل شده، فرمت‌های معروف PDF و DVI هستند. برای نوشتن هر چیز در لاتک نیاز به بسته‌های مخصوص آن هست که انواع ماکروهای آماده برای نوشتن فرمول‌های ریاضی، فارسی‌نویسی و رسم شکل در مخازن و توزیع‌ها وجود دارد.