سیستم مدیریت محتوا (CMS = Content Management System)

سیستم مدیریت محتوا (CMS) برنامه‌ای است که بطور کامل از ایجاد، مدیریت و بروزرسانی یک وب‌سایت اصطلاحاً پشتیبانی می‌کند و تمام ابزارهای مورد نیاز برای مدیریت یک سایت را دارا می‌باشد.

CMS چرخه زندگی یک صفحه وب را از ایجاد و بروزرسانی تا انقراض آن در بر می‌گیرد.

از قابلیت‌های کلی CMS می‌توان به مدیریت ساختار سایت، شیوه نمایش صفحات و ارتباط نمایش صفحات و ارتباط آنها با منوها اشاره نمود.

مزیت استفاده از CMS

کاربر می‌تواند با داشتن یک نام کاربری و کلمه عبور بدون داشتن اطلاعاتی علمی (تخصصی) از ساختار و چگونگی کار با زبان HTML سایت خود را طراحی و به‌روز نماید.

سیستم‌های مدیریت محتوا انواع مختلفی دارند که نمونه‌هایی از آن‌ها از این قرارند:

WordPress ،Joomla ،Drupal ،MyBB ،Mambo ،PHP Nuke ،Xoops ،phpBB ،SMF ،Open Cart ،vbulletin ،moodle ،MediaWiki ،PHPWiki ،tomatocart Prestashop ، liferay و …

در ادامه قبل از وارد شدن به مبحث لازم است تا وب‌سایت‌ها را از چند منظر مختلف دسته‌بندی نماییم:

دسته‌بندی وب‌سایت‌ها از منظر مدیریت محتوا

وب‌سایت‌ها بر اساس چگونگی به‌روزرسانی محتوایی به دو دسته مجزا تقسیم می‌شوند: ایستا و پویا.

• وب‌سایت‌های ایستا (Static): معمولاً از چندین صفحه ثابت تشکیل شده‌اند و تا سال‌ها این صفحات ثابت می‌مانند! اینگونه سایت‌ها بصورت کد از پایه نوشته می‌شوند (معمولاً توسط HTML و CSS) و هنگامی که نیاز است تا صفحه جدیدی به مجموعه صفحات سایت، اضافه و لینک شود؛ شالوده سایت به هم ریخته و مابقی صفحات نیز می‌بایست دستکاری شوند. (اختراع مجدد چرخ!)
• وب‌سایت‌های پویا (Dynamic): در این وب‌سایت‌ها این مشکل تا حد بسزایی حل شده است. چرا که کافیست توسط یک زبان برنامه‌نویسی تحت وب فرآیند ایجاد صفحه‌ای جدید بصورت روتین و تکرارپذیر صورت گیرد. (این کار در برنامه‌نویسی اصطلاحاً توسط یک حلقه for انجام می‌گیرد.)

دسته‌بندی وب‌سایت‌ها از منظر زبان برنامه‌نویسی

وب‌سایت‌های اینترنتی پیشرفته، معمولاً حول محوریت دو نوع زبان برنامه‌نویسی تحت وب پیاده‌سازی می‌گردند. در دو حالت کلی وب‌سایت‌ها یا اصطلاحاً PHP محورند و یا .Net محور.

وب‌سایت‌های متن‌باز (Open Source) معمولاً با زبان PHP و وب‌سایت‌های با کد انحصاری (Proprietary) با ابزار .Net ایجاد می‌گردند.

در وب‌سایت‌های پویا (Dynamic) فرآیند پویایی را می‌توان توسط برنامه‌ای خودکار (اتوماتیک) نمود.

در واقع وظیفه اصلی CMSها همین «خودکارسازی فرآیند پویایی» وب‌سایت‌ها است.

در دنیای متن‌باز (Open Source) CMSها قدرت و کیفیت بسیار بالاتری نسبت به سایر سیستم‌های مدیریت محتوای شرکت‌های اصطلاحاً انحصاری دارند. علت این امر تغییر، تقویت و بهینه‌سازی کدهای برنامه‌نویسی شده مندرج در CMS مربوطه توسط خرد جهانی (کلیه کدنویسان وب جهان!) است.

مطمئناً خود واژه متن‌باز (Open Source) گویای این حقیقت است که کدهای منبع زبان برنامه‌نویسی استفاده شده (Source) باز بوده و قابل ویرایش و تغییر توسط کلیه کاربران می‌باشد.

همانطور که پیش‌تر بیان شد در دنیای متن‌باز بعلت باز بودن کد منبع به تعبیری دست کاربر در اعمال تغییرات بازتر  بوده و به تبع آن تنوع ابزاری در دنیای متن‌باز بیشتر است. بطور اشتقاقی و تعمیم‌یافته‌تر این خصیصه را می‌توان در اجزای کوچکتر نیز مشاهده نمود. اجزایی چون قالب‌ها، افزونه‌ها، ماژول‌ها، پلاگین‌ها، کامپوننت‌ها، اسکریپت‌ها و … . در‌واقع ارث‌بری خصیصه متن‌باز (Open Source) در اجزای کوچکتر سیستم‌های مدیریت محتوا ریشه‌ای ژرف در علم ژنتیک دارد!

از آنجائیکه CMSهای متن‌باز (Open Source) شرکت‌های رسمی و جهانی راه‌ را برای تولیدات نرم‌افزاری مورد هدف هموارتر نموده‌اند چون ساختار و به تبع آن قالب‌ها و افزونه‌های استانداردتری را دارا هستند. منطقی‌تر آن است که «چرخ» مجدداً در سازمان ثبت اختراع به ثبت نرسد!

شایان ذکر است که سخن فوق بدین معنا نیست که CMSهای انحصاری و یا کدبسته (Close Source) وجود ندارند و یا نمی‌توان CMSهای اختصاصی و یا شخصی ایجاد نمود.

ساختار کدهای وب‌سایت‌های PHPمحور

بطور کلی کدهای اینگونه سایت‌ها را می‌توان به سه دسته کلی تقسیم نمود: CSS ،HTML و PHP.

HTML وظیفه تعیین چگونگی چیدمان داربست کلی وب‌سایت را بر عهده دارد.

CSS رنگ و لعاب و نمای بصری وب‌سایت را دربرمی‌گیرد.

زبان شی‌گرا و متن‌باز تحت وب PHP نیز منطق رفتاری وب‌سایت را سکان‌داری می‌کند.

نهایتا در سیستم‌های مدیریت محتوای متن‌باز قالب‌ها (Themes) و موقعیت‌های مکانی تعریف ‌شده در آن (Positions) وظیفه نمایش جلوه‌های مکانی و ظاهری سایت را به عهده دارند و CMS نیز با استفاده از زبان PHP ارتباطات منطقی مابین اجزا (خصوصا افزونه‌ها که آن‌ها نیز به زبان PHP نوشته شده‌اند) را برقرار می‌سازد.

به بیان ساده‌تر (فرمول کلی) «در سیستم مدیریت محتوای متن‌باز»

نتیجه‌گیری

با توجه به اینکه جهان رویکردی به سمت و سوی «کسب و کارهای آنلاین» و «تجارت الکترونیک» داشته و همچنین مصوبات اقتضایی حاکم بر جامعه، مانند «طرح مهاجرت دولت به نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز»، «اقتصاد مقاومتی» و «برنامه ششم توسعه (اقتصاد دانش‌بنیان با همت بخش خصوصی)» همگرایی مشترکی در این رابطه دارند، پسندیده‌تر آن است که کارآفرینی‌ها، و اشتغالزایی قشر جوان جامعه خصوصا فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به این سمت و سو (استفاده از CMSهای متن‌باز) سوق داده شود.