آشنایی با مجوزهای نرمافزارهای متنباز و آزاد
مجوزهای آزاد و متنباز منشأ سردرگمی گستردهای هستند. بسیاری از مردم فکر میکنند که همه آنها یکسان هستند. آنها فکر میکنند که یک مجوز به آنها اجازه میدهد از نرمافزار بدون هیچ قید و شرطی استفاده کنند. هر دوی این تصورات به طور جدی اشتباه هستند و در نتیجه برخی از مشاغل خود را در سمت بازنده دعاوی حقوقی یافتهاند.
حتی اصطلاح «متنباز» هم جهانی نیست. بسیاری از نرمافزارها به عنوان «نرمافزار آزاد» منتشر میشوند، که طرفداران آن به شدت اصرار دارند که این اصطلاح با متنباز یکی نیست. درک تفاوتها به شما این امکان را میدهد که بفهمید با نرمافزار چه کاری میتوانید انجام دهید. اگر قصد دارید نرمافزار خود را برای استفاده دیگران بدون پرداخت هزینه منتشر کنید، به شما این امکان را میدهد که تصمیم بگیرید کدام مجوز مناسبتر است.
اصطلاح FOSS (نرمافزار آزاد و متنباز) اغلب برای پوشش هر دو مورد استفاده میشود. علامت «و» به این معنی است که شامل هر دو نوع نرمافزار میشود، نه اینکه همه FOSSها هم آزاد و هم متنباز باشند.
ویژگیهای مشترک
ویژگیهای خاصی در همه مجوزهای آزاد و متنباز مشترک است.
- شما به کد منبع دسترسی رایگان دارید و باید بتوانید یک نسخه کاربردی از نرمافزار را بسازید.
- میتوانید آن را بدون پرداخت هزینه به کسی اجرا کنید.
- میتوانید آن را برای استفاده شخصی خود تغییر دهید.
- میتوانید نسخه تغییر یافته خود را توزیع کنید. ممکن است محدودیتهایی در نحوه انجام این کار وجود داشته باشد.
- میتوانید نرمافزاری را که خودتان ساختهاید و شامل کد است، توزیع کنید. باز هم، ممکن است محدودیتهایی وجود داشته باشد.
نرمافزار آزاد در مقابل متنباز
تفاوت بین نرمافزار متنباز و نرمافزار آزاد زمانی آشکار میشود که شما نرمافزاری را بر اساس کد FOSS توزیع میکنید. بزرگترین طرفدار نرمافزار آزاد، بنیاد نرمافزار آزاد است که چندین مجوز پرکاربرد منتشر کرده است. آنها مجوزهای GNU نامیده میشوند، که برگرفته از خانواده محصولات نرمافزاری GNU است. مجوز عمومی عمومی GNU (GPL) الگوی اولیه مجوزهای نرمافزار آزاد است.
نکته کلیدی GPL این است که «چسبنده» است. اگر از نرمافزار تحت مجوز GPL به صورت اصلاحشده استفاده میکنید یا آن را در محصول خود گنجاندهاید، باید آن را تحت همان شرایط در دسترس قرار دهید. میتوانید نرمافزار را بفروشید، اما باید کد منبع آن را نیز آزادانه در دسترس قرار دهید. طرفداران نرمافزار آزاد، اعطای حقوق به این روش را «کپیلفت» مینامند.
مجوزهای متنباز معمولا این محدودیت را اعمال نمیکنند. آنها ممکن است الزامات دیگری را برای کد اعمال کنند، مانند شناسایی واضح نسخههای اصلاحشده.
مسائل مربوط به ثبت اختراع و علامت تجاری
هر نوع نرمافزاری میتواند با مشکلاتی در زمینه ادعاهای ثبت اختراع و علامت تجاری مواجه شود و FOSS نیز از این قاعده مستثنی نیست. دارندگان حق ثبت اختراع ممکن است هزینههای مجوز را مطالبه کنند، که عملا توزیع رایگان نرمافزار را غیرممکن میسازد. تشخیص اینکه چه حق ثبت اختراعی ممکن است برای یک نرمافزار اعمال شود، نیاز به جستجوی جامع در پایگاههای داده ثبت اختراع دارد. حتی در آن صورت، ممکن است برای تعیین اینکه آیا یک حق ثبت اختراع معتبر و قابل اجرا است یا خیر، تصمیم دادگاه لازم باشد.
به همین دلیل، سازندگان نرمافزارهای آزاد و متنباز نمیتوانند تضمین کنند که کد آنها عاری از موانع ثبت اختراع است. اگر دارنده حق ثبت اختراع ادعایی مطرح کند، ممکن است در موقعیتی نباشد که بتواند در دادگاه از آن دفاع کند. ممکن است کد را در اوقات فراغت خود نوشته باشد و هیچ منبع مالی برای دفاع از آن نداشته باشد. اگر دادگاه به نفع این ادعا رأی دهد، ممکن است هر کسی که از نرمافزار به صورت تجاری استفاده میکند، مجبور به پرداخت هزینه مجوز هنگفتی شود یا استفاده از آن را متوقف کند.
افرادی که نرمافزار توزیع میکنند باید نگران علائم تجاری باشند، به خصوص اگر محصول آنها با یک محصول تجاری کار کند. یک نمونه از این موارد میتواند افزونهای برای وردپرس باشد. لازم است توضیح داده شود که این محصول با وردپرس کار میکند، اما بیان نادرست آن میتواند منجر به دستور توقف همکاری شود. به عنوان مثال، نام محصول نمیتواند شامل «وردپرس» باشد. این امر معمولاً مشکلی برای کاربران نرمافزار ایجاد نمیکند، اما تخلف میتواند منجر به حذف کد یا تغییر ناگهانی نام آن شود.
پشتیبانی
آزاد یا متنباز بودن نرمافزار به این معنی نیست که پشتیبانی نمیشود. بسیاری از کسبوکارها با ارائه رایگان نرمافزار و دریافت هزینه برای پشتیبانی، درآمد خود را کسب میکنند. این به کاربران اجازه میدهد نرمافزار را امتحان کنند و سپس تصمیم بگیرند که آیا پرداخت هزینه برای کمک برایشان ارزش دارد یا خیر.
مجوزهای شناخته شده
مجوزهای زیادی در دسترس هستند و هر کدام بسته به هدف توسعهدهنده، مزایا و معایب مختلفی دارند. اینها برخی از شناختهشدهترینها هستند.
مجوزهای متنباز
- مجوز MIT: یک مجوز متنباز بسیار مختصر که برای درک آن نیازی به مدرک MIT نیست. تنها الزام، درج مجوز و اطلاعیه حق نشر هنگام توزیع نسخهها است.
- مجوز BSD: مجموعهای کوتاه و ساده از مجوزها. مجوز دو بندی تقریباً معادل مجوز MIT است، با این تفاوت که مستلزم توزیع مجوز به همراه هرگونه کپی است. مجوز سه بندی محدودیتی در استفاده از نام مجوز دهنده برای تبلیغات اضافه میکند.
- مجوزهای Creative Commons: خانوادهای از مجوزها که محدودیتهای مختلفی را اعمال میکنند. سازندگان نرمافزار میتوانند شرایط مورد نظر خود را برای انتساب، استفاده تجاری و اصلاح انتخاب کنند. حتی مجوزی وجود دارد که اثر را در مالکیت عمومی قرار میدهد. این مجوزها به طور خاص برای نرمافزار در نظر گرفته نشدهاند و اغلب با سایر آثار خلاقانه استفاده میشوند.
- مجوز آپاچی: یک مجوز متنباز پرکاربرد از بنیاد نرمافزار آپاچی. این مجوز تا حد امکان حق ثبت اختراع را مجاز میداند، مستلزم اطلاعرسانی در مورد هرگونه تغییری است که توزیع میشود و شامل سلب مسئولیتهای قانونی مختلفی است.
مجوزهای نرمافزار آزاد
- مجوز عمومی همگانی گنو: همانطور که قبلا بحث شد، شناختهشدهترین مجوز نرمافزار آزاد است. این مجوز مستلزم انتشار کد منبع است و به هر نرمافزار منتشر شدهای که شامل کد تحت مجوز گنو باشد، تعمیم مییابد.
- مجوز عمومی محدودتر گنو: گونهای از GPL که الزامات خود را به نرمافزارهایی که آن را در بر میگیرند، تعمیم نمیدهد. بنیاد نرمافزار آزاد آن را با اکراه زیادی در دسترس قرار میدهد، اما میتواند انتخاب خوبی برای کتابخانههای نرمافزاری باشد که برای استفاده در برنامهها در نظر گرفته شدهاند.
- مجوز عمومی همگانی گنو آفرو: AGPL حتی از GPL هم پایدارتر است. پایداری آن به کدی که روی سرورها اجرا میشود، حتی اگر هرگز منتشر نشود، نیز گسترش مییابد. ظهور سرویسهای ابری این وضعیت را به یک امر رایج تبدیل کرده است.
- مجوز عمومی موزیلا: یک مجوز نرمافزار رایگان از بنیاد نرمافزار موزیلا. این مجوز، جایگاهی بین مجوزهای متنباز و GPL ایجاد میکند. اگر برنامهای ایجاد میکنید که شامل کد دارای مجوز MPL است، باید فقط فایلهای دارای مجوز را در دسترس قرار دهید. این شامل هرگونه تغییری که ایجاد کردهاید میشود، اما شامل کدی که اصالتاً متعلق به شماست، نمیشود.
چه در حال صدور مجوز برای نرمافزار خودتان باشید و چه از منابع دیگر از FOSS استفاده کنید، آگاهی از نکات ظریف مهم است. مجوزهای نرمافزار رایگان میتوانند به طور ویژهای پیچیده باشند. با این حال، این مدل برای سازندگان نرمافزار و همچنین کاربران فوقالعاده مفید است. سازندگان نرمافزار میتوانند محصولات خود را به طور گسترده توزیع کنند و سپس از آنها برای کسب درآمد استفاده کنند. سایر توسعهدهندگان میتوانند از نرمافزارهای موجود استفاده کنند تا از اختراع مجدد راهحلهای شناخته شده جلوگیری کنند. کاربران نهایی میتوانند در مقایسه با نرمافزارهای تجاری، در هزینهها صرفهجویی کنند.
دیدگاهتان را بنویسید